Bir kalibrasyon kütlesinin değeri kendiliğinden değişmez. Değişimin nedeni neredeyse her zaman dışarıdandır: yüzeye yapışan kir, çizik, korozyon veya elden bulaşan yağ. Bunların hepsi önlenebilir.
Bu yazıda kütlenin kararlılığını koruyan uygulamaları ve standardın bu konuda verdiği süreleri ele alıyoruz.
Kütle değeri neden değişir
Standart, yüzey kalitesinin kütle kararlılığı üzerindeki etkisini açıkça vurgular: pürüzsüz yüzeyli bir kütlenin, diğer koşullar eşitken pürüzlü yüzeyli bir kütleden daha kararlı olması beklenir.
Bunun nedeni basit: çizik ve pürüz kir tutar. Yüzeyde biriken madde kütlenin değerini artırır; temizlik sırasında malzeme kaybı ise azaltır. Her iki yönde de sapma, toleransı dar sınıflarda hızla anlam kazanır.
Elleçleme kuralları
- Çıplak elle tutmayın — deriden geçen yağ ve nem yüzeyde kalır. Pens, eldiven veya setle birlikte gelen tutucu kullanılmalıdır.
- Sürüklemeyin, kaldırın — yüzey boyunca sürtme çizik yaratır; çizik kalıcı olarak kir tutan bir bölge oluşturur.
- Kefeye ortalayarak koyun — kenardan yükleme hem cihazı hem kütleyi zorlar.
- Ayar boşluğunu açmayın — mühürlü ayar boşluğunun açılması kalibrasyon geçerliliğini ortadan kaldırır.
- Düşen kütleyi yeniden kalibre ettirin — gözle görülür hasar olmasa da değer değişmiş olabilir.
Temizlik
Standart, ölçüm öncesinde kütlelerin temizlenmesinin önemli olduğunu belirtir — çünkü temizleme işleminin kendisi kütleyi değiştirebilir. Bu nedenle temizlik, ölçümden hemen önce değil, kararlılık süresi bırakılarak yapılmalıdır.
- Önce toz ve yabancı parçacıklar uzaklaştırılır.
- Yüzey özelliklerini değiştirecek işlemlerden kaçınılır; çizmemek esastır.
- Bu yolla çıkmayan kir için temiz alkol, damıtılmış su veya uygun çözücü kullanılabilir.
- İçinde boşluk bulunan kütleler çözücüye daldırılmamalıdır — sıvı boşluğa girebilir.
- Kütlenin kararlılığı izleniyorsa, mümkünse temizlik öncesinde değeri belirlenmelidir.
Temizlik hiçbir zaman malzeme kaybettirecek şekilde yapılmamalıdır. Aşındırıcı bez, ovma veya parlatma bileşiği kullanmak kütleyi doğrudan bozar.
Temizlik sonrası kararlılık süresi
Çözücüyle temizlik sonrasında kütlenin kararlı hale gelmesi zaman alır. Standart bu süreleri sınıf bazında tanımlar.
| Sınıf | Alkolle temizlik sonrası | Damıtılmış suyla temizlik sonrası |
|---|---|---|
| E1 | 7 – 10 gün | 4 – 6 gün |
| E2 | 3 – 6 gün | 2 – 3 gün |
| F1 | 1 – 2 gün | 1 gün |
| F2 – M3 | 1 saat | 1 saat |
Bu süreler beklenmeden yapılan ölçüm, kütlenin gerçek değerini yansıtmaz.
Tablodaki farkın büyüklüğü dikkat çekicidir: E1 sınıfı bir kütlede alkolle temizlik sonrası on güne kadar bekleme gerekirken, M sınıfında bir saat yeterlidir. Tolerans daraldıkça, ölçümü etkileyen her etkenin önemi artar.
Sıcaklık dengelemesi
Kalibrasyon öncesinde kütlelerin laboratuvar ortamına uyum sağlaması gerekir. Özellikle E1, E2 ve F1 sınıfı kütlelerin tartım alanının sıcaklığına yakın olması beklenir.
Standart, gereken süreleri kütle büyüklüğü, sınıf ve başlangıçtaki sıcaklık farkına göre tablo halinde verir. Pratik bir yönlendirme olarak 24 saat beklenmesi önerilir.
| Başlangıç sıcaklık farkı | Nominal değer | E1 | E2 | F1 | F2 |
|---|---|---|---|---|---|
| ± 20 °C | 1, 2, 5 kg | 18 | 12 | 6 | 2 |
| ± 20 °C | 10, 20, 50 kg | 45 | 27 | 12 | 3 |
| ± 5 °C | 1, 2, 5 kg | 15 | 8 | 3 | 1 |
| ± 2 °C | 1, 2, 5 kg | 12 | 5 | 1 | 0,5 |
Tablonun tamamı standartta yer alır; burada yaygın nominal değerler için örneklenmiştir.
Saklama koşulları
- Orijinal kutusunda — kutu yalnızca taşıma için değil; toz ve mekanik temastan koruyan asıl bariyerdir.
- Sabit ve kuru ortam — nem korozyonu, sıcaklık dalgalanması ise sürekli yeniden dengelenme ihtiyacını doğurur.
- Kimyasallardan uzak — buharlaşan çözücülerin bulunduğu dolapta saklamayın.
- Manyetik alanlardan uzak — mıknatıslanma ölçümü bozar ve standart bunun için sınıf başına sınır tanımlar.
- Sertifikasıyla birlikte — kalibrasyon sertifikası kütlenin ayrılmaz parçasıdır; kaybolursa izlenebilirlik gösterilemez.
Kesinlikle yapılmaması gerekenler
- Çıplak elle tutmak.
- Aşındırıcı bez, zımpara veya parlatma bileşiği kullanmak.
- İçinde ayar boşluğu bulunan kütleyi çözücüye daldırmak.
- Mühürlü ayar boşluğunu açmak.
- Temizlik sonrası kararlılık süresini beklemeden ölçüm yapmak.
- Kütleyi üst üste istiflemek veya sürükleyerek taşımak.
Kaynak: OIML R 111-1: 2004 (E) — madde 11.1 (yüzey koşulları), Ek B madde B.4 (temizlik), Tablo B.1 (kararlılık süresi), madde B.4.3 ve Tablo B.2 (sıcaklık dengelemesi), Ek B madde B.5 (yüzey pürüzlülüğü). 28.07.2026 tarihinde standardın yayımlanmış metninden alınmıştır.
Yeni bir etalon alırken sınıf ve set büyüklüğü kararı için kalibrasyon kütlesi seçim rehberi yazısına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
1 Kalibrasyon kütlesi çıplak elle tutulabilir mi?
Hayır. Deriden geçen yağ ve nem yüzeyde kalarak kütle değerini değiştirir. Pens, eldiven veya setle gelen tutucu kullanılmalıdır.
2 Temizlikten hemen sonra ölçüm yapabilir miyim?
Hayır. Standart sınıf bazında kararlılık süresi tanımlar: alkolle temizlik sonrası E1 için 7–10 gün, E2 için 3–6 gün, F1 için 1–2 gün, F2 ve altı için 1 saat.
3 Kütleyi ne ile temizlemeliyim?
Önce toz ve yabancı parçacıklar uzaklaştırılır. Çıkmayan kir için temiz alkol, damıtılmış su veya uygun çözücü kullanılabilir. Aşındırıcı hiçbir yöntem kullanılmamalıdır.
4 Düşen bir kütle kullanılmaya devam edilebilir mi?
Gözle görülür hasar olmasa bile değer değişmiş olabilir. Yeniden kalibre ettirilmeden kullanılmaması gerekir.
İlgili rehberler
İlgili ürünler
Teknik destek
Bu rehber sorunuzu tam karşılamadıysa cihazınızın bilgilerini iletin; uygun doğruluk sınıfını birlikte belirleyelim.