Kalite kontrol laboratuvarlarında ve sanayi tesislerinde en yaygın yapılan hatalardan biri, yüksek maliyetle satın alınan tek bir kalibrasyon kütle setinin hem cihazların yıllık doğrulanmasında hem de günlük üretim tezgâhlarında rutin kontrolde kullanılmasıdır.
Metroloji biliminde iki kütle grubu birbirinden kesin sınırlarla ayrılır: Referans Kütle (Reference Standard) ve Çalışma Kütlesi (Working Standard). Fiziksel olarak her ikisi de paslanmaz çelik birer silindir olabilir; ancak taşıdıkları roller, maruz kaldıkları riskler ve yasal geçerlilikleri tamamen farklıdır.
Neden Referans ve Çalışma Kütleleri Birbirinden Ayrılmalıdır?
Bir kütle her eldivenle tutulduğunda, terazi kefesine her temas ettiğinde ve hava akımına her maruz kaldığında mikron düzeyinde aşınır veya üzerine ortam tozu yapışır. Eğer referans kütlenizi her gün terazide kontrol amacıyla kullanırsanız kütle zamanla kütle kaybeder (veya kirlenerek ağırlaşır).
Daha da önemlisi, bu sapmayı fark edemezsiniz; çünkü kütleyi doğrulayacak başka bir 'temiz şahit' elinizde kalmamıştır. İşte bu yüzden referans kütle kasada korunur, sahadaki günlük işler ise çalışma kütleleriyle yürütülür.
| Özellik | Referans Kütle (Reference) | Çalışma Kütlesi (Working) |
|---|---|---|
| Temel Görevi | Çalışma kütlelerini ve yüksek hassasiyetli cihazları doğrulamak | Günlük terazi ve üretim kontrollerini yürütmek |
| Kullanım Sıklığı | Yılda birkaç kez (Yalnızca transfer ve doğrulama anında) | Her gün / her vardiya başında sürekli |
| Doğruluk Sınıfı | Genellikle E2 veya F1 (Yüksek hassasiyet) | Genellikle F1, F2 veya M1 (Uygulama hassasiyeti) |
| Saklama Ortamı | Klimatize özel dolap, kadife kaplı ahşap kutu | Üretim alanı, laboratuvar çalışma masası |
| Aşınma Riski | Sıfıra yakın (Minimum mekanik temas) | Yüksek (Sürekli elleçleme ve kefe teması) |
| Kalibrasyon Kaynağı | TÜRKAK Akredite dış laboratuvar (ISO 17025) | Tesis içi referans kütle ile karşılaştırma |
Referans kütle asla doğrudan üretim zeminine çıkarılmamalıdır.
Laboratuvar İçi Aktarım (Tesis İçi Kalibrasyon Zinciri)
İdeal bir kalite yönetim sisteminde süreç şöyle işler: Tesisinizde bulunan E2 sınıfı referans kütle seti 1 veya 2 yılda bir TÜRKAK akredite kalibrasyon laboratuvarına gönderilir. Sertifikası yenilenen referans kütle tesise döndüğünde, günlük kullanılan F1 veya F2 sınıfı çalışma kütleleri bu referans ile karşılaştırılır ve çalışma kütlelerinin iç kontrol kartları oluşturulur.
Böylece çalışma kütlesi sahada aşınsa veya yere düşse bile işletmenin yasal izlenebilirlik temeli olan referans kütle güvende kalır. Yalnızca hasarlı çalışma kütlesi yenilenerek süreç kesintisiz devam eder.
- Disiplin Kuralı 1: Farklı Renk veya İşaretleme — Çalışma kütleleri ile referans kütlelerin kutuları birbirinden açıkça ayırt edilebilir olmalı, karışıklığı önlemek için etiketlenmelidir.
- Disiplin Kuralı 2: Yetkisiz Erişimin Engellenmesi — Referans kütle kutusu yalnızca kalite yöneticisi veya tayin edilmiş metroloji sorumlusu tarafından açılmalıdır.
- Disiplin Kuralı 3: Sapma Trend Analizi — Çalışma kütlelerinin referans kütleye göre sapmaları 3-6 aylık periyotlarla kaydedilmeli, aşınma trendi grafiksel olarak izlenmelidir.
Kaynak: OIML R 111-1 (International Recommendation) & ISO/IEC 17025:2017 Madde 6.5 (Metrological Traceability).
Sık Sorulan Sorular
1 Çalışma kütlesi için de her yıl akredite TÜRKAK sertifikası almak gerekir mi?
Hayır. Kalite el kitabınızda iç doğrulama prosedürü tanımlıysa, akredite referans kütleniz ile tesis içinde çalışma kütlesini karşılaştırıp dahili doğrulama raporu düzenlemeniz ISO 9001 ve denetimler için yeterlidir.
2 Referans kütle ile çalışma kütlesi aynı doğruluk sınıfında olabilir mi?
Mümkündür fakat tavsiye edilmez. Hiyerarşi kuralı gereği referans kütlenin belirsizliği, çalışma kütlesinden en az 3 kat daha küçük olmalıdır (örneğin E2 referans kütle, F1 çalışma kütlesini doğrulamak için kullanılır).
İlgili rehberler
İlgili ürünler
Teknik destek
Bu rehber sorunuzu tam karşılamadıysa cihazınızın bilgilerini iletin; uygun doğruluk sınıfını birlikte belirleyelim.