Kalibrasyon kütlesinin toleransı, o kütlenin nominal değerinden ne kadar sapabileceğini gösterir. Standart bunu "azami izin verilen hata" (MPE) olarak adlandırır ve her doğruluk sınıfı ile nominal değer kombinasyonu için ayrı bir değer tanımlar.
Yaygın bir yanlış anlama şudur: tolerans, sınıfa göre sabit bir yüzde değildir. Aynı sınıftaki 1 g ve 1 kg kütlelerin toleransları birbirinden bağımsız olarak tabloda verilir.
Azami izin verilen hata (MPE)
MPE, kütlenin gerçek değerinin nominal değerden sapabileceği azami miktardır. Bir kütlenin belirli bir sınıfa ait sayılabilmesi için ölçülen sapmasının bu sınırın içinde kalması gerekir.
Standart ayrıca şunu belirtir: sonraki doğrulamalarda uygulanacak sınırlar ülkelerin kendi düzenlemesine bırakılmıştır. Ancak izin verilen sınırlar tablodakinden genişse, kütle artık ilgili OIML sınıfına ait sayılamaz.
Nominal değere göre tolerans
Aşağıdaki tablolar standardın Tablo 1 verisinden alınmıştır. Değerler ± miligram cinsindendir.
| Nominal | E1 | E2 | F1 | F2 | M1 | M2 | M3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 g | 0,010 | 0,03 | 0,10 | 0,3 | 1,0 | 3,0 | 10 |
| 10 g | 0,020 | 0,06 | 0,20 | 0,6 | 2,0 | 6,0 | 20 |
| 100 g | 0,05 | 0,16 | 0,5 | 1,6 | 5,0 | 16 | 50 |
| Nominal | E1 | E2 | F1 | F2 | M1 | M2 | M3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 kg | 0,5 | 1,6 | 5,0 | 16 | 50 | 160 | 500 |
| 10 kg | 5,0 | 16 | 50 | 160 | 500 | 1 600 | 5 000 |
| 20 kg | 10 | 30 | 100 | 300 | 1 000 | 3 000 | 10 000 |
Standart, 50 kg ve üzeri için M1–2 ve M2–3 ara sınıflarını da tanımlar; bu tabloda yer verilmemiştir.
Tablodaki ilerleme düzenlidir: her sınıf bir üstünün yaklaşık 3,16 katı tolerans taşır. Bu, onun kareköküne karşılık gelen bir ilerlemedir ve sınıflar arası geçişin neden bu kadar belirgin olduğunu açıklar.
Tolerans ve belirsizlik ilişkisi
Tolerans tek başına yeterli bilgi değildir. Standart, kalibrasyon sertifikasında bildirilen genişletilmiş belirsizliğin (k = 2) ilgili toleransın üçte birini aşamayacağını şart koşar.
Bunun pratik karşılığı şu: elinizdeki sertifikada belirsizlik değeri toleransın üçte birinden büyükse, o ölçüm o sınıf için yeterli değildir. Sertifikayı incelerken bakılacak ilk şey budur.
Standart ayrıca kütlenin gerçek değerinin, nominal değerden tolerans eksi belirsizlik kadarından fazla sapmaması gerektiğini belirtir. Yani belirsizlik payı tolerans bandını fiilen daraltır.
Sınıfların nominal değer sınırları
Her sınıf her nominal değerde tanımlı değildir. Standart, tablodaki nominal değerlerin ilgili sınıfta izin verilen en küçük ve en büyük değerleri gösterdiğini, bunların dışına genişletilemeyeceğini açıkça belirtir.
- Örnek: M2 sınıfında en küçük nominal değer 100 mg, en büyüğü 5 000 kg.
- 50 mg bir kütle M2 olarak kabul edilmez; M1 gerekliliklerini karşılaması beklenir.
- E1 sınıfı 50 kg üzerinde tanımlı değildir.
Bu sınırların dışında kalan bir kütle, tolerans değeri uysa bile standarda uygun olarak tanımlanamaz.
Sertifikayı okurken
- Sapma toleransın içinde mi — ölçülen değerin nominalden farkı, sınıfın MPE sınırını aşmamalıdır.
- Belirsizlik toleransın üçte birini aşıyor mu — aşıyorsa ölçüm o sınıf için yeterli değildir.
- Nominal değer sınıfta tanımlı mı — sınıfların alt ve üst nominal değer sınırları vardır.
- Laboratuvar akredite mi — izlenebilirlik zinciri buradan kurulur; kütlenin kendisinden değil.
Kaynak: OIML R 111-1: 2004 (E) — Tablo 1 (sayfa 12), madde 5.1.2, madde 5.2 ve madde 5.3.1. Tablodaki değerler 28.07.2026 tarihinde standardın yayımlanmış metninden alınmıştır.
Toleransın sınıf, kapasite ve set kararlarıyla nasıl birleştiğini görmek için kalibrasyon kütlesi seçim rehberi yazısına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
1 Tolerans yüzde olarak mı verilir?
Hayır. Tolerans, her sınıf ve nominal değer kombinasyonu için tabloda ayrı ayrı miligram cinsinden tanımlanır. Sabit bir yüzde oranı yoktur.
2 Sertifikadaki belirsizlik ne kadar olmalı?
Genişletilmiş belirsizlik (k = 2), ilgili sınıfın toleransının üçte birini aşmamalıdır. Aşıyorsa ölçüm o sınıf için yeterli sayılmaz.
3 1 kg E2 kütlenin toleransı nedir?
±1,6 mg. Aynı kütle F1 sınıfında ±5,0 mg, F2 sınıfında ±16 mg tolerans taşır.
4 Sınıflar arasındaki fark neden bu kadar büyük?
Her sınıf bir üstünün yaklaşık 3,16 katı tolerans taşır. Üç sınıf atladığınızda tolerans yaklaşık otuz kat genişler.
İlgili rehberler
İlgili ürünler
Teknik destek
Bu rehber sorunuzu tam karşılamadıysa cihazınızın bilgilerini iletin; uygun doğruluk sınıfını birlikte belirleyelim.