Terazi kalibrasyon periyodu nasıl belirlenir?

Kalibrasyon periyodu, denetimlerde en sık sorulan ve en sık gerekçesiz bırakılan konulardan biri. "Yılda bir yapıyoruz" cevabı tek başına yeterli değildir; asıl soru bu aralığa nasıl karar verdiğinizdir.

Standart ne diyor

Beklenenin aksine OIML R 111-1 kalibrasyon periyodu tanımlamaz. Standart, bir kütlenin hangi toleransı karşılaması gerektiğini söyler; bunu ne sıklıkla doğrulayacağınızı söylemez.

Standart yalnızca şunu belirtir: sonraki doğrulamalarda uygulanacak sınırlar her ülkenin kendi düzenlemesine bırakılmıştır. Periyot kararı, kullanıcının kalite yönetim sistemine aittir.

Bunun pratik sonucu şudur: aralığı siz belirlersiniz, ama gerekçesini de siz gösterirsiniz. Denetimde beklenen, sayının kendisi değil arkasındaki değerlendirmedir.

Aralığı belirleyen etkenler

• Ölçümün kritikliği — sonucu ürün güvenliğini veya serbest bırakma kararını etkileyen ölçümlerde aralık kısalır.
• Kullanım sıklığı — günde onlarca kez kullanılan bir etalon ile ayda bir kullanılan yedek aynı aralığa tabi olmamalıdır.
• Ortam koşulları — toz, nem, sıcaklık dalgalanması ve kimyasal maruziyet kütlenin kararlılığını düşürür.
• Doğruluk sınıfı — yüksek sınıf kütlelerde tolerans dar olduğu için küçük bir sapma bile sınıf dışına çıkarır.
• Geçmiş sapma verisi — önceki sertifikalardaki değerlerin seyri, en güvenilir göstergedir.
• Elleçleme koşulları — çıplak elle tutulan, düşürülen veya uygunsuz saklanan kütleler daha sık kontrol gerektirir.

Başlangıç aralığı

Elinizde geçmiş veri yokken bir yerden başlamanız gerekir. Yaygın uygulama, kullanım yoğunluğuna göre bir başlangıç aralığı belirleyip ilk iki kalibrasyon sonucuna göre revize etmektir.

Aralığı veriyle ayarlamak

Periyodun asıl gerekçesi geçmiş sertifikalarda saklıdır. Her kalibrasyonda ölçülen sapmayı kaydedin ve zaman içindeki seyrine bakın.

• Sapma toleransın çok altında ve kararlıysa aralık uzatılabilir.
• Sapma toleransın yarısına yaklaşıyorsa aralık kısaltılmalıdır.
• Sapma yön değiştiriyor veya sıçrıyorsa önce nedeni araştırılmalı; aralık değişikliği sonra gelir.
• Bir kalibrasyonda tolerans aşıldıysa, önceki dönemde yapılan ölçümlerin geçerliliği gözden geçirilmelidir.

Son madde çoğu zaman atlanır ama denetimde en çok sorgulanan noktadır: tolerans dışı çıkan bir etalonla yapılmış geçmiş ölçümler için ne yaptığınızı gösterebilmeniz gerekir.

Ara kontrol: periyodun tamamlayıcısı

Kalibrasyonlar arasında yapılan basit ara kontroller, uzun aralıkların riskini azaltır. Bir kontrol kütlesiyle düzenli aralıklarla yapılan tekrarlanabilirlik kontrolü, cihazdaki kaymayı erken yakalar.

Ara kontrol kalibrasyonun yerini tutmaz — izlenebilirlik sağlamaz. Ancak iki kalibrasyon arasında sorunu fark etmenizi sağlayarak geriye dönük geçersizlik riskini küçültür.

Kütlenin kendisi ne zaman kalibre edilir

Buraya kadar anlatılanlar cihazın kalibrasyonu içindi. Kalibrasyonda kullandığınız kütlenin kendisi de periyodik olarak akredite bir laboratuvarda kalibre edilmelidir; aksi halde izlenebilirlik zinciri kopar.

Kütle için aralık belirlerken aynı ölçütler geçerlidir, ancak kullanım sıklığı ve elleçleme koşulları daha belirleyicidir. Sık kullanılan, elden ele geçen bir etalonun kararlılığı, kutusunda duran bir yedeğe göre daha çabuk bozulur.

Kütlenin kararlılığını uzatan saklama ve temizlik kuralları için kalibrasyon kütlesi bakımı ve saklanması yazısına bakabilirsiniz.

OIML R 111-1: 2004 (E) madde 5.1.2, sonraki doğrulama sınırlarının ulusal düzenlemeye bırakıldığını belirtir; standart kalibrasyon periyodu tanımlamaz. Tablodaki başlangıç aralıkları sektörde yaygın uygulamadır, standart kaynaklı değildir.

Etalon setinizi yenilerken sınıf ve kapasite kararı için kalibrasyon kütlesi seçim rehberi yazısına bakabilirsiniz.